هشدار درباره نشست زمین در بازار تهران

کانال تلگرام دمادم
جهت خواندن و پیگیری اخبار منتخب روز ایران و جهان به کانال تلگرام دمادم بپیوندید.
بازار تهران، دیگر کمتر شباهتی به آن بازاری دارد که در زمان شاه طهماسب صفوی به راه افتاد؛ حالا چندین و چند پاساژ اطراف آن ساخته شده و هر روز زمینی دور و برش گودبرداری می شود و چند وقت یک بار، ساختمانی به دلیل سستی زمین فرو می ریزد.
به گزارش صبحانه، فروچاله ها چند وقت یک بار در منطقه ١٢ تهران دهان باز می کنند و به گفته مدیرکل میراث فرهنگی تهران، اتفاقی که بیشتر از ١٠ روز پیش هم در این منطقه تکرار شد، «یک هشدار است» و باید جدی گرفته شود، چرا که زمین سست بازار دیگر تحمل سنگینی این همه پاساژ، ساختمان و حضور جمعیت بیش از ظرفیتش را ندارد و هر لحظه ممکن است نقطه ای از آن فرو بریزد.
هشدار درباره نشست زمین در بازار تهرانبعد از نشست زمین در سبزه میدان، سخنگوی سازمان آتش نشانی شهر تهران، دلیل این اتفاق را حفر چاه غیرمجاز در بازار دانست و پیش از آن در حادثه ای مشابه، مدیرعامل سازمان آتش نشانی شهرداری تهران منطقه ١٢ را بیش از هر نقطه دیگری مستعد بروز فرونشست زمین دانست: «شهر تهران به ویژه منطقه ١٢ از سال ها پیش تحت تأثیر خشکسالی و کاهش سطح آب های زیرزمینی با بحرانی به نام گسترش مُغارها مواجه شده است.»

اکنون تکرار این اتفاقات و تغییرات مخربی که در پی آن دیده می شود، باعث شده منتقدان بگویند که «این بازار دیگر بازار نخواهد شد»، چرا که مدیران شهری و مسئولان میراث فرهنگی، قلب تاریخی تهران را نادیده گرفته اند و هر روز مجوز تازه ای برای ساخت وساز امضا می کنند.

رجبعلی خسروآبادی، مدیرکل میراث فرهنگی استان تهران دیروز این اتفاقات را «زلزله ای پیش از بروز زمین لرزه» ای دانست که از پیش درباره آن هشدار داده شده است و گفت که باید متولیان حوزه شهری به ویژه سازمان آب و فاضلاب و محیط زیست وضع قنات های منطقه در زیر بازار و منطقه تاریخی تهران را بررسی کنند، چرا که «احتمال بسته شدن قنات های منطقه ۱۲ تهران بعد از این همه گودبرداری و ساخت وسازهای زیاد وجود دارد.»

ساخت وساز هایی نظیر پاساژ مریم که بعد از فرونشست حمام تاریخی، در دالان بازار ساخته شد یا ایستگاه متروی ١٥ خرداد که بدون استعلام از میراث فرهنگی استان تهران درست از قلب تاریخی شهر رد شد.
گودبرداری در بازار ممنوع است اما انجام می شود
مهدی معمارزاده از کارشناسان ارشد میراث فرهنگی است که به اوضاع کنونی بازار امیدی ندارد و معتقد است که «این بازار دیگر بازار نمی شود.» او این که چرا بازار تهران به این وضع دچار شده را در یک جمله خلاصه می کند: «مدیران میراث فرهنگی و شهرداری ضوابط میراث فرهنگی را رعایت نکرده اند و نه فقط در بازار که در تمام شهر، به ارزش های تاریخی و فرهنگی بی تفاوتند.»

معمارزاده وضع بازار را «فاجعه» توصیف می کند: «از لحاظ منظری، نادیده گرفتن ارزش های هویتی، کف سازی، تأسیسات برق و مکانیکی، ساخت و سازهای غیرقانونی و غیرمجاز، رعایت نکردن استاندارد، فاضلاب، گودبرداری ها، حضور جمعیت بیش از ظرفیت و تغییر کاربری، چاه های عمیق غیرقانونی؛ همه اینها بر اثر نادیده گرفتن ضوابط میراث فرهنگی بازار در طول زمان آسیب های زیادی به این بازمانده تاریخ تهران زده است. بازار به لحاظ ارزش های معنوی هم به سمت اضمحلال رفته است. مدیران شهری برای نوسازی در بازار کارهایی می کنند اما نه طرح و برنامه ای دارند و نه ضوابط را رعایت می کنند. از طرفی همین گاری ها بزرگترین معضل است چون در قد و قواره بازار نیستند و آن جا را تبدیل کرده اند به یک بنگاه بزرگ معاملات.»

به گفته معمارزاده، پیش از صفویه در روستای تهران در زمان شاه طهماسب این جا شکل و شمایل بازار به خود گرفت. «محله عودلاجان تا سنگلج شهر اولیه را ایجاد می کرد و بعد از تخریب حصار ناصری، بازار با همان شاکله گسترش پیدا کرد. جایی که اکنون مرکز تاریخی تهران است و ضوابط قانونی شهری هم نگاه ویژه به حصار ناصری (از عودلاجان تا سنگلج) را مهم دانسته اما اکنون کوچکترین توجهی به آن نمی شود. همین ضوابط می گوید پاساژسازی، گودبرداری و تغییر کاربری در بازار ممنوع است اما همه اینها درحال انجام است و نفس بازار تاریخی را گرفته است.»
وزارت نیرو آماده بررسی قنات های تهران است
هر گودبرداری در زیرزمین، افت آب های سطحی را به دنبال دارد و درنهایت رطوبتی که به انسجام خاک می انجامد، از دست می رود و درنهایت فروچاله اتفاق می افتد؛ اتفاقی که در هفته گذشته در بازار تکرار شد. هدایت الله فهمی، معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو به «شهروند» می گوید که این پدیده غیرقابل برگشت است: «این اتفاق در شهرها علاوه بر اضافه برداشت آب های زیرزمینی، به دلیل ساخت وساز غیراصولی و بی رویه، وجود تونل ها، مترو و سیستم آبرسانی و هر آنچه با توسعه به شهر رسیده، روی می دهد.»

او اضافه می کند: «سازه های آبی که از قبل در شهرها وجود داشته اند هم به این پدیده دامن می زنند؛ مثل قنات ها که در شهر قدیمی تهران، شبکه گسترده ای از آن وجود دارد و اکنون بسیاری از آنها کور شده اند و بعضی همچنان هستند اما غیرقابل استفاده اند.»

به گفته فهمی، در وزارت نیرو برای قنات ها به خصوص آنها که در دشت ها وجود دارند، بانک اطلاعاتی درحال تهیه است و بخشی از برنامه احیای قنات ها هم برعهده جهاد کشاورزی است. «قنات های تهران اکنون نیاز به مطالعه دارد و باید تمهیداتی اندیشیده شود که بعدها در جریان توسعه شهر، تهدیدها بیشتر نشود. قنات ها در خط موضعی می توانند خطرساز باشند اما در ابعاد وسیع مشکلی ایجاد نمی کنند. در ساختمان هایی که بدون مطالعه، پایه هایشان روی قنات تعبیه می شود، نشست اتفاق خواهد افتاد. بخش عمده کنترل این مسأله به مدیریت شهری بازمی گردد ولی وزارت نیرو هم آمادگی دارد که قنات های تهران را بررسی کند.»
هویت تاریخی شهر باید حفاظت شود
حسین ایمانی جاجرمی، جامعه شناس و عضو شورایاری شهرک اکباتان بازار ها را از اصلی ترین عناصر اصلی شهرهای اسلامی-ایرانی می داند که هویت تاریخی به آنها می بخشند: «هویتی که در باقی شهرهای کشورهای دیگر دیده نمی شود و اگر هویت تاریخی عنصر مهم و کالبدی به شمار برود، پس باید از آن حفاظت کرد.»

این استاد علوم اجتماعی دانشگاه تهران علاوه بر کارکرد اقتصادی بازارها، کارکرد اجتماعی و فرهنگی آنها را هم مهم می داند: «این یکی از تفاوت های بازار با «مراکز خرید» است. بازارها خدماتی به مستمندان می دهند، فضای عمومی و مسجد دارند و محلی برای تعامل اجتماعی و رد و بدل کردن اخبار به شمار می روند. فقرا به راحتی اجازه ورود به مراکز خرید مدرن و به اصطلاح «مال» ها را ندارند و مردم را با موجودی جیبشان می بینند، درحالی که در بازارهای سنتی چنین رویکردی دیده نمی شود و خریدارها امید دارند که از فروشنده تخفیف بگیرند. هرچند اغلب کارکردهای مفید بازارهای سنتی به مرور کمرنگ شده و نیاز به مطالعه است که بفهمیم چرا؟»

ایمانی جاجرمی درباره این که نقش خود بازاری ها در پدید آمدن این تغییرات مخرب چه بوده همچنین توضیحی می دهد: «بازاری ها همیشه گروه متحدی بودند، اما اکنون این ویژگی اتحاد و هم رأی بودن تضعیف شده است. به نظر می رسد این که گروه های ریشه دار این منطقه از بازار خارج شده اند هم کاربردهای اجتماعی و فرهنگی بازار را از آن گرفته است. محله های اطراف که زمانی از مناطق مهم شهر بود، خالی از سکنه شده است.»

این جامعه شناس معتقد است توسعه شهری به جای حفظ هویت، به ضرر منطقه ١٢ تهران عمل کرده است و وضع آن را با بازار تبریز مقایسه می کند که مردم با کمک سازمان میراث فرهنگی احیایش کرده اند: «اینجا انگار کسی دلش نمی سوزد. بازار تغییرات جدی کرده و مثل بازار تبریز قابلیت احیا ندارد و آن بسیج اجتماعی هم برای مطالبه این کار وجود ندارد. باید بُعد اجتماعی این اتفاق بررسی شود.»

اینها درحالی است که بازار در طرح جامع تهران دیده شده است و دستگاه ها هم درباره آن مسئولند. ایمانی جاجرمی در این باره می گوید: «در درجه نخست شهرداری و سپس سازمان میراث فرهنگی و حتی وزارت راه و شهرسازی؛ درواقع هم دستگاه های محلی و هم ارگان های ملی نسبت به آن مسئولند و اکنون هر بلایی به سر بازار تهران آمده از کوتاهی این دستگاه هاست.»

منبع : شهروند
  • گزارش خطا
  • پیشنهاد به دیگر مخاطبان
  • ۰
  • ۰

  • اشتراک‌گذاری در تلگرام
  • اشتراک‌گذاری در کلوب
  • اشتراک‌گذاری در گوگل پلاس
  • اشتراک‌گذاری در بالاترین
  • اشتراک‌گذاری در لینکداین
  • اشتراک‌گذاری در استامبل‌آپون
  • چاپ خبر
  • کپی لینک خبر