لوکوموتیوران/ نگاهی به اجراهای رویداد هنری - تجربی «صت»

در سال ١٣٩٤ نخستین دوره از مجموعه رویدادهای هنر تجربی در «خانه موزه استاد انتظامی» به مدت چهار شب برگزار شد و دی ماه سال گذشته نیز دوره جدید «رویداد هنری - تجربی صدا و تصویر صت» در سالن «کنش معاصر» با اجرای ۸ هنرمند به مدت یک ماه ادامه داشت.

فرهنگ امروز/رویا ترابی:

در سال ١٣٩٤ نخستین دوره از مجموعه رویدادهای هنر تجربی در «خانه موزه استاد انتظامی» به مدت چهار شب برگزار شد و دی ماه سال گذشته نیز دوره جدید «رویداد هنری - تجربی صدا و تصویر صت» در سالن «کنش معاصر» با اجرای ۸ هنرمند به مدت یک ماه ادامه داشت. اجراها شامل قطعات الکترونیک تجربی هنرمندان به همراه ویژوال تنظیم شده برای هر قطعه بود که با استقبال خوبی روبه رو شد. در وهله اول باید گفت شکل گیری این رویداد در فضای امروزی یکی از لزومات بود، چرا که علاقه مندان و سازندگان موسیقی تجربی رو به رشد هستند و منابع آگاهی و حتی شنیداری در داخل کشور به اندازه کافی در دسترس نیست و اتفاقاتی از قبیل این رویدادها یا کارگاه های آموزشی پرفورمنس صدا/ تصویر به سطح آگاهی علاقه مندان کمک چشمگیری می کند. تا صحبت از آگاهی در میان است توضیح مختصری در رابطه با پیدایش پرفورمنس صدا/ تصویر، چگونگی اجراها، ریتم و سایر المان های این نوع موسیقی خالی از لطف نیست.
حد فاصل دهه های ۱۹٦۰-۱۹٥۰ آهنگسازان به جهان لایتناهی اصوات و امکانات نامحدود برای پدید آوردن آن دست یافتند یعنی سینتی سایزر و کامپیوتر. پیش از این آهنگسازان از امکانات کمتری برای تعیین رنگ صوتی، داینامیک یا زیر و بمی صداها، کشش و دیگر المان های موسیقایی بهره مند بودند ولی ابزارهای الکترونیک امکان مهار صوت را با بالاترین دقت برای آهنگساز به ارمغان آورد. از آن مهم تر دیگر نیازی به نوازنده و حتی نت نویسی نبود! پرفورمنس صدا/ تصویر استقلال کامل را برای آهنگساز به ارمغان آورد و حالا آهنگساز کارگردان و با حفظ سمت، بازیگر موسیقی خودش است.
نکته ای که پرفورمنس صدا/ تصویر را تقریبا از انواع موسیقی متمایز می کند نداشتن چارچوب و قواعد مشخص است. در دهه ۱۹۵۰ کافی بود شما یک ضبط صوت داشتید تا اگر کمی خلاقیت را هم چاشنی کار خود می کردید تا پرفورمنس صدا/ تصویر تولید کنید. البته این به آن معنا نیست که ساخت این موسیقی نیاز به مهارت یا دانش موسیقایی ندارد، اما با توجه به در دسترس بودن ابزار کار و آشنایی عمومی با آن، کار تولیدکننده حداقل در مراحل اولیه تولید راحت است. از همین رو در یک اجرای پرفورمنس صدا/ تصویر تعجبی ندارد که صاحب اثر به استفاده از یک لپ تاپ بسنده کند. قطعه های الکترونیک می توانند شامل انواع سر و صدا، صداهای ضبط شده، اجراهای ضبط شده نوازندگان یا اجرای زنده تولیدکننده اثر به همراه نوازنده یا نوازنده های مختلف باشند. علاوه بر این همانطور که قبلا اشاره شد کامپیوتر ابزار اصلی آهنگساز است و رفته رفته با اختراع سینتی سایزر آرزوی برآورده نشده ای برای آهنگساز الکترونیک برجای نماند!
در مورد تاریخ اختراع نخستین سینتی سایزر روایت های مختلفی وجود دارد. تاریخ ساخت نخستین ساز الکترونیکی جهان را به ماتئوس هیپ ساعت ساز و مخترع آلمانی نسبت داده اند. تاکنون مستندات فیزیکی از ساز الکترومکانیکی اختراعی آقای هیپ موجود نیست و فقط توضیحات مختصری از عملکرد آن در متون قدیمی نگارش شده است و شرح مختصری که مشخص می کند با فشردن صفحه کلید الکترومگنت ها فعال می شدند و به دنبال آن یک ژنراتور کوچک برقی تولید صدا می کرد. بعدها تادئوس کی هیل از این دینام برای ساخت ارگان الکترونیک استفاده کرد. در سال ۱۸۷۶ میلادی الیشاگری مهندس الکترونیک امریکایی دستگاه تلگراف موزیکال را اختراع کرد که با نام تلگراف هارمونیک نیز شناخته می شد. وی سازنده و مخترع نخستین نسل تلفن نیز است. مکانیزم تلگراف موزیکال بدین صورت بود که با فشردن هر کلید، نوسان ساز سیگنال الکتریکی با فرکانس مشخصی تولید می کرد و با فشردن کلید دیگر، سیگنال دیگری با فرکانس متفاوت تولید می شد. در واقع دستگاه اختراعی وی یک سینتی سایزر پلی فونیک یا چندصدایی بود. الیشاگری با استفاده از یک استاپر مکانیکی به تلگراف موزیکال خود موفق به تولید صدای صاف با فشردن هر کلید شد. در سال ۱۹۷۶ او گواهینامه اختراع گرفت و تلگراف موزیکال را ثبت کرد، نخستین سینتی سایزر که مکانیزمی بسیار نزدیک به سینتی سایزرهای آنالوگ امروزی داشت.
شاید نخستین مساله ای که در یک قطعه پرفورمنس صدا/ تصویر توجه مخاطب را به خود جلب کند ریتم موسیقی باشد. چه در سال های اولیه پیدایش این نوع موسیقی که حاصل کار آهنگسازان صداهای ضبط شده آشنایی مثل صدای قطار بود و چه در پرفورمنس صدا/ تصویر امروزی. ریتم در ساده ترین تعریف، تکرار منظم موسیقی در زمان است. نه فقط موسیقی بلکه در طبیعت و اساس حیاتی انسان ریتم نقش مهمی را داراست، از ریتم های غیر قابل کنترلی مثل طپش منظم قلب گرفته تا راه رفتن که به سادگی قابل کنترل است. ریتم همان چیزی است که باعث می شود مخاطب بتواند با دست زدن یا پا کوبیدن، خود را جزیی از ساخته خالق اثر حس کند. ریتم های متداول در موسیقی، به خصوص در موسیقی هایی که مخاطب عام به آن عادت دارد ریتم ٢/٤ یا ٤/٤ ترکیبی و ٣/٤ یا ٦/٨ ترکیبی است. متاسفانه همین تداول باعث تنبل شدن گوش شنونده و در خیلی موارد ریسک نکردن آهنگساز می شود به طور مثال در آخرین رویداد هنرهای تجربی صت نیز استفاده مکرر از ریتم های ٤/٤ و ٣/٤ کمابیش شنیده می شد. البته این موضوع با نوآوری هایی هم همراه بود، قرار گرفتن دو ریتم متفاوت روی هم، موسوم به پلی ریتمیک، که البته این موضوع هم به صورت دقیق انجام نشده بود اما در قسمت پایانی برخی قطعات به واسطه «فِید اوت» شدن یک ریتم و فیداین شدنش در ریتم بعد موتیفهای کوچکی از قطعات روی هم قرار می گرفتند و تا زمان «فیداین» شدن در قطعه بعد اندک زمانی شاهد پلی ریتمیک شدن بودیم. نکته جالب توجه در پلی ریتمیک شدن برخی قطعات همراهی پد و درام به صورت موازی در این اتفاق بود که به گونه ای حس پلی فونیک را نیز القا می کرد با این حال ضعف یا ریسک ناپذیری تغییر ریتم کماکان ملموس بود. مساله دیگر در رابطه با فضاسازی با پدها بود. این صداهای کشیده که به صورت ممتد در لایه زیرین آهنگ شنیده می شوند با وجود زیبایی شنیداری در اجراهای طولانی می توانند خسته کننده و ملال آور شوند. به خصوص اینکه اجراها تک نفره نبود و هر شب چند فرد مختلف به اجرا می پرداختند باعث طولانی تر شدن زمان و در نتیجه پتانسیل بیشتر برای یکنواختی می شد. در جهت متنوع کردن فضا استفاده از نوازنده یک ساز که همراه با موزیسین الکترونیک به اجرای دو نفره یا دوئت بپردازند یا حتی نمونه برداری از ملودی های مختلف یا به طور کلی کمی ملودیک تر شدن قطعه ها می توانست ایده جالبی باشد و فضا را از یکنواختی خارج کند.
صرف نظر از موارد مذکور، تمامی اجراها درخور تامل و قابل توجه بودند. همان طور که پیش تر هم گفته شد پرفورمنس صدا/ تصویر الزاما نیازی به آنسامبل، ارکستر یا حتی نوازنده ندارد و فقدان این المان ها این فکر را به ذهن متبادر می کند که اجرای یک نفر با لپ تاپ بدون دیدن هیچ سازی کسل کننده است، اما تصاویر و ویژوال های تعبیه شده برای هر قطعه جلوه های بصری اجرا را به خوبی پوشش داده بود، همین موضوعِ فردی بودن معمولِ آهنگساز الکترونیک نه تنها در ایران بلکه در کشورهای دیگر سبب کم شدن ارتباط مستقیم آهنگساز الکترونیک با مخاطبانش شده، از همین رو در مجموع برپایی هرساله این رویداد مایه خرسندی بسیار است. امید است که اتفاقاتی از این قبیل را به زودی در سبک های دیگر موسیقی نیز شاهد باشیم.

روزنامه اعتماد

مهم: فرآیند جمع‌آوری اخبار به صورت خودکار انجام می‌گیرد. مسئولیت صحت محتوای این خبر بر عهده‌ی وبسایت منبع و منتشر کننده‌ی آن است. با این وجود در صورتی که به محتوای این خبر اعتراض دارید با ما تماس بگیرید.

  • گزارش خطا
  • پیشنهاد به دیگر مخاطبان
  • ۰
  • ۰