پندخوانی ها و مناجات خوانی های «سلیم»

محمدرضا ممتازواحد
image

به گزارش شما نیوز ،درخصوص شادروان سلیم موذن زاده اردبیلی این مورد شایان ذکر است که او به غیر از مرثیه خوانی های ماندگارش، درخصوص دیگر شاخه های موسیقی مذهبی نیز آثاری را از خود به جای گذاشته است. ازجمله این آثار «پندخوانی» ها بوده است. متین رضوانی پور (خواننده و پژوهشگر نام آشنای موسیقی آیینی و موسیقی مذهبی) در صفحه شخصی اش یکی از این پندخوانی های فارسی که در آواز افشاری خوانده شده را مورد شرح و بررسی قرار داده است. همان طور که جناب رضوانی پور توضیح داده و راقم این سطور نیز اثر مذکور را شنیده است، ابیات اول و دوم این اثر در گوشه عراق خوانده شده و در بیت سوم گریزی به گوشه عشاق زده می شود. سلیم موذن زاده در مصراع اول بیت چهارم استادانه و به زیبایی به درآمد افشاری فرود آمده و با تکرار دوباره مصراع اول بیت چهارم و سپس مصراع دوم آن، درآمد افشاری و در بیت پنجم گوشه جامه دران را اجرا کرده است. پس از آن نیز، گوشه مثنوی افشاری را با شعر دیگری پی می گیرد. شرح فوق، خود حائز نکات فنی فراوانی مثل اشراف سلیم موذن زاده به ردیف آوازی و احاطه تام او به فنون آوازی و مهم تر از همه، بهره گیری هوشمندانه وی از تکه ها و گوشه های زنجیره ردیف موسیقی ملی مطابق با موازین کاربردی موسیقی مذهبی است. بی تردید یک ذاکر و مرثیه خوان، آوازخوان و یا راوی ردیف (ردیف خوان) نیست و نخواهد بود - البته می تواند باشد-، بلکه در این خصوص اصالت هنری الحان و توجه به سنن موسیقایی مورد تاکید است. توجه به وجوه کارکردی و کاربردی آواز و اِعمال رویکردی محتواگرایانه و محتواپردازانه و به دور از فرم گرایی و الگوی آوازی صرف و ارجحیت محتوا بر فرم، از مصادیق بارز گفتمان قدیمی موسیقی مذهبی ایران تا قبل از تاثیرپذیری آن از موسیقی و مراثی خوانی های عرب زبانان از سال ۵۷ به بعد بوده است. جناب سلیم در این اثر آوازی چون بسیاری از آوازهای مذهبی اش- روند منطقی ردیف خوانی و یا نوبت و ترتیب خوانی را پیش نگرفته و پندخوانی عرفانی اش را در قالب آواز افشاری با گوشه عراق آغاز کرده و با حذف تعمدی بسیاری از تحریرها، بیشتر بر واضح خوانی و ارائه مطلب تاکید و در جهت ادای هرچه بهتر و گویاتر و ملموس تر کلام، اهتمام داشته است. همچنین به کار گیری استادانه سلیم موذن زاده از فراز و نشیب صوتی اش درجهت هر چه بهتر بیان داشتن مضمون کلام باتوجه به فراز و نشیب صوتی و اساسا تغییر رژیست های (رجیست های) ناگهانی در آواز، به نوعی تمهیدی زیبایی شناسانه محسوب می شود. متین رضوانی پور در صفحه شخصی اش می نویسد: متاسفانه بنده به رغم نگارش کتاب های مختلف در زمینه نغمات سنتی مذهبی، به دلیل عدم تسلط به زبان ترکی، نتوانستم هیچ کتاب یا اثری از این فرهنگ غنی و اصیل منتشر کنم که خلق آن از آرزوهایم بوده است. چنانچه عزیزان متن اشعار و نوحه های اصیل این استاد [سلیم موذن زاده] و دیگر استادان ترک زبان را [در اختیار] دارند درصورت تمایل لطفا با بنده با شماره ۰۹۱۹۳۹۲۸۷۲۵ برای آغاز نگارش اثری ماندگار از نواهای اصیل ترکی به همراه معرفی سبک ها و گوشه ها و دستگاه ها تماس حاصل فرمایند...».۱ امید است که با همراهی و همکاری فعالان و علاقه مندان این عرصه، این مهم تحقق یابد.

و اما از شادروان سلیم موذن زاده، «مناجات خوانی»هایی هم در دست است که در نوع خود بسیار تاثیرگذار و البته قابل تامل و بررسی است. راقم این سطور، سالیان پیش در نوشتار مفصلی تحت عنوان «با مناجاتیان قدس» به یک مورد در این خصوص اشاره داشت: «...در برنامه ای که اواخر دهه۵۰ از او ضبط شده است، سلیم موذن زاده پس از اجرای یک مناجات عربی پرقدرت که معمولا سرآغاز مجالس اوست- سروده ای را در دستگاه سه گاه بر روی سروده ای از شهریار مُلک سخن با مطلع «شیعیان در سر هوای نینوا دارد حسین/ روی دل با کاروان کربلا دارد حسین»، آغاز می کند. او پس از اجرای زیبای این شعر در فواصل و پرده های مختلف سه گاه، به خصوص اجرای قدرتمند تکه مخالف و مغلوب بر روی بیت «بردن اهل حرم دستور بود و سرّ غیب/ ورنه این بی حرمتی ها کی روا دارد حسین»، به اجرای چند نوحه پرشور و حال می پردازد و آنگاه پس از اتمام سینه زنی و عزاداری حاضران در مجلس؛ با لحن پرسوز و گداز خاص صدایش، بیتی را مناجات وار این گونه اجرا می کند: «بارالهی در ره تو از سر و افسر گذشتم/ دست از جانم بشستم از زر و زیور گذشتم....». این حالت مناجات گونه، ناخودآگاه شنونده را به یاد آخرین لحظات زندگی «سیدالشهدا (ع)» می اندازد که حضرت در گودال قتلگاه پس از اقامه نماز به مناجات و راز و نیاز پرداخت و ملعونین امان نداده و از قفا خنجر بر گلوی مبارک زدند. از این گونه مناجات خوانی های فارسی و ترکی و مخصوصا عربی در آثار مرثیه خوانی سلیم موذن زاده بسیار فروان است...».۲

شادروان سلیم موذن زاده اردبیلی درخصوص مراثی خوانی به سه زبان فارسی، ترکی و عربی، بزرگ ترین مرصع خوان عالم تشیع شناخته شده است. او برادر زنده یاد رحیم موذن زاده اردبیلی (صاحب اذان ماندگار) و هر دو از فرزندان مرحوم شیخ عبدالکریم موذن زاده اردبیلی بودند. این خاندان معزز به حقیقت از سکانداران مکتب سوگواری اردبیل که از مکاتب غنی و ارزشمند موسیقی مذهبی ایران است، به شمار می روند. ارواح پاکشان، از ترنم نغمات و رحمات الهی مسرور باد.

۱.آموزش گوشه ها، دستگاه ها و سبک های مداحی سنتی به آدرس: https://telegram.me/matinrezvanipoor ۲.ممتازواحد، محمدرضا. ۱۳۹۳. با مناجاتیان قدس. روزنامه اطلاعات، ضمیمه ادبی- هنری شماره های ۲۷۶، ۲۷۷، ۲۷۸، ۲۷۹ و ۲۸۰.

مهم: فرآیند جمع‌آوری اخبار به صورت خودکار انجام می‌گیرد. مسئولیت صحت محتوای این خبر بر عهده‌ی وبسایت منبع و منتشر کننده‌ی آن است. با این وجود در صورتی که به محتوای این خبر اعتراض دارید با ما تماس بگیرید.

  • گزارش خطا
  • پیشنهاد به دیگر مخاطبان
  • ۰
  • ۰
زمان انتشار: چهارشنبه ۱ آذر ۱۳۹۶ | ۱۲:۵۲

در صورت تمایل، نظر خود را ثبت کنید:

  1. سلامتی رهبر از من هم بهتر است
  2. پیکر شهید ایمانی در حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده می‌شود
  3. روایت احمد خاتمی از نحوه نظارت مجلس خبرگان بر عملکرد رهبری تا ۶ دختر/اینستاگرامم تا حالا ۲ بار ریپورت شده/ کانال تلگرام ما بسیار فعال است
  4. کتاب توسعه و بازار در برابر پوپولیسم با نگاه به تجربه شیلی، منتشر شد
  5. احمد خاتمی: اینستاگرامم تا حالا 2 مرتبه ریپورت شده/ انتخاب هیات اندیشه‌ورز خبرگان؛ اسفندماه/ ارائه نتیجه هیات به رهبری
  6. روایت متفاوت سید احمد خاتمی از ریپورت شدنش در اینستاگرام
  7. گزینه‌های رهبری آینده به صورت فوق‌العاده محرمانه بررسی می‌شود | از مناظره‌های انتخابات شرمنده شدم
  8. مهم‌ترین کار خبرگان انتخاب رهبری است/آبرومندانه و فوق‌العاده محرمانه بررسی می‌کنیم/ اینستاگرامم دو بار ریپورت شده/مطلقاً در قانون اساسی اسم «نظارت بر رهبری» نیست، کلمه «مراقبت» است
  9. سید احمد خاتمی:اینستاگرامم تا حالا دو مرتبه ریپورت شده/ کانال تلگرام ما بسیار فعال است/ اعضای خبرگان حقوق دریافت نمی‌کنند/ مطلقاً در قانون اساسی اسم نظارت بر رهبری نیست
  10. روایت یک تریلی شهید!